E-Fabrik → Historia

TYLEM 1. JAN OBRAZ

Historia starej Drożdżowni (dzisiejszej fabryki Energii w Görlitz)

Początki i dzieje gorzelni w Görlitz
Na zachodniej części drogi Via Regia późnośredniowiecznego miasta Görlitz mieści się na rogu ulic Bautzener Straße i Hilgerstraße teren, którego od zawsze użytkowano na potrzeby rolnicze, a później przemysłowe. Pod koniec XVIII wieku w nizinach terenu wykopano doły gliniane w celu eksploatacji gliny, na którą było wielkie zapotrzebowanie w szybko rozwijającym się mieście. Przed okresem największego rozkwitu ekonomicznego w połowie XIX wieku, Augustin Schmidt właściciel parku miejskiego oraz gospody „W mieście Lipsk" zlecił mistrzowi murarskiemu, panu Höpertowi w 1858 r. zaplanowanie i budowę gorzelni parowej i słodowni nieopodal swojego domu przy Hilgerstraße, wraz z półożonym od niej na północ budynkiem z piecem do wypalania cegieł z suszarnią. W roku 1862 działka włącznie ze znajdującymi się na niej budynkami została sprzedana panom Koch i Hagspihl z Drezna. Rok później Guido Oswald Hagsphil spłacił swojego partnera Kocha, wypłacając mu 40.000 Reichsmark za jego część, stając się równocześnie jedynym właścicielem: "Gorzelni Zbożowej, Fabryki Drożdży Prasowanych, Spirytusu i Słodu", od tego momentu noszącej w nazwie Hagspihl & sp.

Guido Hagspihl – nietypowy przedsiębiorca 
Urodzony 1 stycznia 1836 r. w Bischofswerdzie, Guido Hagspihl należał ze swoją rodziną do pionierów historii przemysłowej Görlitz. Miał niezwykły talent handlowy, szedł z duchem czasu, interesując się nowinkami i postępem technicznymi, co przyczyniło się do tego, że zakład stał się dobrze prosperującą firmą. Poza wynalezieniem maszyny do przesiewania drożdży prasowanych, Hagspihl zrewolucjonizował postęp techniczny i społeczny, wyprzedzając jego czasy. Dzięki swoim sukcesom był w stanie wybudować w roku 1897 drugą, bardziej reprezentatywną i o wiele większą willę przy ulicy Goethestraße 5. Po dziś dzień willa jest szczególnym budynkiem w mieście. W czasach NRD mieściła „Szkołę Handlu Wewnętrznego" oraz „Szkołę Nauk Społecznych". Spadkobiercy majątku nie byli niestety zainteresowani restauracją willi, która stoi do sprzedaży od roku 1990. Swego czasu willa na terenie fabryki przy ulicy Bautzener Str.32 służyła samemu Hagspihlowi jako budynek biurowy i adminisracyjny z mieszkaniem służbowym. Ciekawostką w historii terenu przemysłowego stanowi budowa kręgielni w roku 1880, jak również zespołu parkowego z rzadkimi roślinami drzewiastymi, jak np. miłorząb, trzema ozdobnymi studniami oraz oranżerią, wybudowanymi z myślą o czasie wolnym pracowników. Park zaprojektowano razem ze słynnymi architektami krajobrazu., Ukazujący zaangażowanie społeczne Hagspihla jest fakt, że zadbał on również o budowę mieszkań i ogrodów działkowych dla pracowników, co było wtedy nowością. Oprócz swoich działań na rzecz pracowników angażował się w politykę lokalną, jako radny miasta oraz mecenas kultury i sztuki. Wspierał także budowę "Górnołużyckiej Hali Pamięci" (lub "Hali Sławy", obecnie "Dom Kultury" w Zgorzelcu). Około roku 1907 zaczął powoli wycofywać się z życia firmy, przekazując interes swoim synom.

Fabryka pod kierownictwem rodziny Hölzer
Po śmierci: radnego, właściciela fabryki oraz kolekcjonera dóbr rycerskich — Guido Hagspihla w roku 1915, jego synowie ostatecznie przejęli przedsiębiorstwo. W 1926 r. cała fabryka została sprzedana za 600.000 Reischsmark rodzinie Hölzer, posiadającej interes „UNIA Lipskich Fabryk Drożdży Prasowanych i Gorzelnia S.A." w Lipsku-Mockau. Fabryka w Görlitz stała się w 1938 r. spółką akcyjną z udziałem Henkel & spółka, działającą dalej pod nazwą „Gorzelnia Zbożowa Görlitz Hagspihl i sp.".

Wydarzenia po II Wojnie Światowej
Po zakończeniu II Wojny Światowej w 1945 r. administracja fabryki została przekazana powiernikowi do roku 1955, w którym to nastąpiło wywłaszczenie fabryki. Przeprowadzono restrukturyzację, fabryka jako firma państwowa podlegała rządowi NRD i została przyłączona do VEB Bramsch z Drezna. Nastąpiła zmiana produkcji w przemyśle. Alkohol i spirytus zeszły na drugi plan, najważniejsza dla przemysłu żywnościowego była produkcja drożdży (produkt uboczny przy produkcji alkoholu). W ten sposób fabryka została jedną z pięciu w NRD, produkujących drożdże na cały blok wschodni. Roczna produkowano około 4400-4700 ton drożdży i 17600-19000 hl czystego spirytusu. Ze względu na wiele dni wolnych od pracy i świąt w DDR-ze, zdarzały się czasy deficytu alkoholu, dlatego dbano o to, aby w pierwszym rzędzie zakłady produkujące alkohol były zaopatrzone w najnowsze wyposażenie biurowe i surowce. Przedsiębiorstwo działało do 1990 r. pod nazwą „VEB Bramsch, Zakład Drożdżowy Görlitz, Kombinat Artykułów Żywnościowych Magdeburg" z tytułem honorowym „Zakład wyróżniony za jakość pracy". Wyróżnienie produkcji dóbr i drożdży w przeszłości sprawdzić można do dziś dzięki wielu zaświadczeniom.

Wydarzenia po zjednoczeniu Niemiec
Berlińska spółka powiernicza sprzedała w marcu 1991 r. VEB Drożdże Piekarskie właścicielowi gorzelni Bernhardowi Icking. Produkcja drożdży prasowanych została zaniechana z powodów ekonomicznych, niezależnie od faktu, że niektóre maszyny zniknęły, albo zostały sprzedane przed przejęciem. W „Wytwórni Wódki Zbożowej i Fabryce Spirytusu B. Icking sp.k. w Görlitz" zręcznie wykorzystano maszyny, a przede wszystkim postęp techniczny, ulepszając i sukcesywnie odnawiając zakład, co umożliwiło produkcję czystego alkoholu aż po rok 2001. W sąsiednim Reichenbach otworzona została również filia — gorzelnia ziemniaczana. Zmiana w federalnej ustawie o monopolu spirytusowym z 1998 r. ze skutkiem do 2001 r. stanowiła dramatyczny moment dla siedziby produkcji, gdyż nowelizacja spowodowała nieoczekiwane pozbawienie środków finansowych. W tym roku Birgit Beltle w trakcie poszukiwań producenta do jej planowanego „Duchy Görlitz" natrafiła na rodzinę Icking. Wyuczona stolarz otrzymała pełne wsparcie i m.in. pomieszczenia. Od tego czasu łączy swoje zamiłowania do zabytkowych fabryk przemysłowych, ich historii oraz wyzwania postępu nowych technologii. Zaplanowała pierwsze wydarzenia na terenie fabryki, np. w 2002 r. Festiwal Jazzowy "Niesłyszane miejsca" na którym wystąpiło 6 zespołów w fabryce, wielką imprezę studencką oraz dzień historii w trakcie "Dnia otwartych drzwi do remontu". W 2003 r. kiedy to ostatecznie otrzymano polecenie zakończenia produkcji oraz w tym samym czasie trzeba było martwić się o planowane wyburzenie zabudowy Gründerzeit (styl w archit.), grupa ludzi o podobnych zapatrywaniach połączyła się, aby m.in. wstawić się za pozostawieniem zabytkowych terenów przemysłowych przez opracowanie koncepcji oraz dążenie do pokazania potencjału Görlitz. Tak doszło do tego, że w dniu 11.07.2003 założono w willi Hagsphil stowarzyszenie Ideenfluß e. V. W kolejnych latach rodzina Icking wspierała pracę stowarzyszenia, a Ideenfluß e. V. opiekowało się w ramach swoich możliwości finansowych willą, fabryką oraz jej terenem. W ramach celów statutu stowarzyszenie przedsięwzięło środki m.in. międzynarodowej pracy z młodzieżą, pomocy młodzieży w zdobyciu zawodu oraz rehabilitacja do pierwszego rynku pracy, a przez to przyczyniając się do ożywienia terenu. Przez lata zebrano mnóstwo informacji na temat możliwego użytkowania fabryki. Przez nową koncepcję i nową filozofię użytkowania, pt. „Centrum kompetencji energii odnawialnych i zachowania dóbr kultury", w 2005 r. nazwa fabryki została zmieniona na „Fabrykę Energii". W ostatnich latach nazwa ta z trudem znalazła aprobatę. W języku ludowym mieszkanców Görlitz pozostała lubianą śmierdzącą „ruderą drożdży". Filozofią przewodnią pozostaje odzwierciedlenie energii „zużytej": tradycji tego kulturalnego zabytkowego terenu przemysłowego, za pomocą energii „nowej", czyli młodej duchem, jak i długotrwałej, kulturalnej i przyjaznej dla środowiska oraz harmonia sprawdzonych i innowacyjnych koncepcji. Głównym punktem planu jest kreatywne centrum dla artystów, rzemieślników i twórców kultury, które ma przyciągać ludzi spoza regionu. Dlatego koncepcja zawiera plany na, nowe życie, pracę, mieszkanie — długotrwale ze sobą połączone w sposób kreatywny i innowacyjny — przy użyciu odnawialnych źródeł energii i technologii. Niestety, większe inwestycje ze strony rodziny Icking tj. konieczna kompletna renowacja, nie zostały dotąd przeprowadzone. Kulturalne wydarzenia są ponownie organizowane od 2013 r., np. przeprowadzona z powodzeniem przez studentów kierunku kultury i zarządzania ze Szkoły Wyższej Zittau/Görlitz, wystawa dzieł sztuki pt. „Wizje przyszłości".

Z nową siłą i perspektywami
W dalszym ciągu w 2013 r. nastąpiły po raz kolejny zmiany na terenie fabryki: zatrudniono nowego administratora i dozorcę, a stowarzyszenie Ideenfluss e. V. zmieniło swoją siedzibę i wprowadziło się do pomieszczeń biurowych willi fabrycznej. Nowe stowarzyszenie pracy z młodzieżą: Second Attempt e. V. znalazło swoją kreatywną siedzibę.
W roku 2014 w pomieszczeniach fabryki można było obejrzeć kilka wystaw fotografii, które stały się miejscem znanym najlepiej przez fanów fotografii industrialnej. Następnie na terenie odbył się ogromny ponadregionalny festiwal Fokus 2014 harmonizujący: szkolne lekcje, koncerty, przedstawienia teatralne z halą fabryczną jak i z oczekiwaniami licznych odwiedzających.
To miejsce musi w sobie mieć coś szczególnego, że po założycielu Hagsphil i jego rodzinie, Ickingowie w tym samych duchu innowacji, kreatywności i z ludzką życzliwością dbają o rozwój terenu fabryki z myślą o mieście i jego mieszkańcach. A może są tacy dlatego, że jak się okazało, obie rodziny są spokrewnione!

Więcej informacji na temat wydarzeń po roku 2013 tutaj.

Galeria